Đầu tư công: Biết rồi, khổ lắm, vẫn phải nói
Cập nhật: Thứ Tư, 11/04/2012 16:33
Bởi, đây là một trong ba trọng tâm của tái cấu trúc nền kinh tế, đề
án sẽ được Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp vào cuối tháng 5 tới đây.
Và còn là bởi có quá nhiều nguyên nhân để niềm tin vào hiệu quả của
đầu tư công chưa thể vững vàng. Đồng tình rất cao với TS. Trần Du
Lịch, Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, khi ông nhấn mạnh rằng
cần đặt nội dung tái cơ cấu đầu tư trong tổng thể đề án “Tái cơ cấu
và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế”, song nhiều ý kiến tại
diễn đàn cũng quan ngại sâu sắc rằng, việc tái cấu trúc riêng lĩnh
vực này cũng đã rất khó khăn khi nhìn đâu cũng thấy “lực cản”. Vừa
trở về từ cuộc giám sát ở một số tỉnh Tây Nguyên, ông Lịch “than”
rằng không biết tái cấu trúc đầu tư công kiểu nào được, khi thực tế
ở cơ sở cho thấy với cách phân bổ vốn đầu tư hiện nay, cái không
cần cũng xin, và cái cần thì lại không có. Bí thư Thành ủy Nguyễn
Bá Thanh cũng gọi việc đầu tư vào đường cứu hộ cứu nạn khu vực miền
Trung 17 ngàn tỷ đồng là việc tào lao, tốn tiền của dân của nước.
Vì “khu vực này đường dốc đứng như thế, lũ từ trên núi nó chạy
thẳng xuống chứ cứu hộ cứu nạn cái chi mà mất đứt 1 tỷ đô”. Tôi nói
với Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cắt ngay, sau đó cắt rồi,
nhưng “nay mai mấy cha biết chuyện chửi tôi chết”, ông Thanh hài
hước. Câu chuyện của Bí thư Thanh khiến hội trường ồ lên tiếng cười
cùng sự đồng cảm. Bởi, xin - cho, “chạy dự án”, lợi ích cục bộ địa
phương… lâu nay vẫn được điểm mặt như là những nguyên nhân thâm căn
cố đế dẫn đến không ít thất thoát, lãng phí, kém hiệu quả của đầu
tư công. Theo nhận xét của TS. Trần Du Lịch thì các ngành và địa
phương đưa ra quá nhiều dự án, trong khi đó nguồn vốn rất hạn chế,
nên nơi nào, ngành nào "chạy" thủ tục sớm thì được chấp thuận và
giải ngân sớm, nơi nào chậm thì để lại. Cách làm này dẫn đến hệ quả
là phá vỡ tính ưu tiên và tính đồng bộ của đầu tư, tình trạng "vốn
nằm" khắp nơi; ngân sách phải trả lãi, nhưng dự án thì phơi sương
phơi gió. Cũng “sốt ruột” bởi hiện tại lượng vốn lớn của cả ngân
sách và doanh nghiệp đang bị chôn tại các dự án không hiệu quả, để
cấp bách sửa sai, điều quan trọng đầu tiên trong tái cơ cấu đầu tư
công, theo TS. Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc chương trình giảng dạy
Fullbright, phải khơi thông nguồn vốn. Song, cái khó đó là hệ thống
thể chế hiện nay không cho phép làm được điều này. Vì khi xử lý dự
án hiệu quả , những khoản thua lỗ sẽ hiển hiện rõ ràng trên giấy tờ
trong khi hệ thống thể chế không chấp nhận để tiền nhà nước thua lỗ
trên giấy tờ. Phải chấp nhận vốn nhà nước có thể bị mất (mà thực ra
đã mất rồi), những dự án nào hiệu quả tiếp tục triển khai còn đâu
cắt giảm, ông Thành đề nghị. Bên cạnh đó, nguyên tắc điều hành
chính sách đầu tư công mà rộng hơn là chi tiêu công, theo ông
Thành, cũng cần được thay đổi theo hướngđi ngược lại với chu kỳ của
hoạt động kinh tế dân doanh. Thời gian qua khi nền kinh tế phát
triển tốt, doanh nghiệp, dân cư sẵn sàng bỏ ra tiền ra đầu tư, ngân
hàng sẵn sàng khơi vốn, thì đầu tư công cũng đi theo trào lưu đó.
Khi môi trường kém đi tư nhân cắt giảm đầu tư thì đầu tư công cũng
cắt giảm, và tác động ngay đến tăng trưởng. Một mức bội chi có điều
kiện được Quốc hội quyết định và giám sát chặt chẽ trong đầu tư
công, xác định rõ lĩnh vực nào khu vực dân doanh sẵn sàng thì đầu
tư công hạn chế, là đề nghị tiếp theo được ông Thành đưa ra. “Khi
trời nắng thì tái cấu trúc đầu tư công, chứ không chờ trời mưa mới
đi lợp mái nhà”, ông Thành phát biểu. Vẫn liên quan đến giải pháp
nâng cao hiệu quả đầu tư công nhiều ý kiến khác cũng nhấn mạnh đến
vai trò của đổi mới thể chế. Điều mà đã được TS. Trần Du Lịch nhấn
mạnh ngay khi đăng đàn mở đầu phiên thảo luận. Đó là không thể tiến
hành tái cơ cấu đầu tư công nói riêng và tái cơ cấu nền kinh tế nói
chung nếu không bắt đầu từ việc đổi mới thể chế kinh tế. Tuy nhiên,
cũng theo chuyên gia này thì đây là lĩnh vực dù đầu tư ít tốn kém
nhất, mang lại hiệu quả nhất, nhưng cũng khó làm nhất, vì liên quan
đến lợi ích của từng địa phương, từng ngành và từng “nhóm lợi ích”.