
Đọc một số bài
viết trong Tạp chí Cơ khí VN mấy số cuối năm 2007 thì thấy đã bắt
đầu xuất hiện sự lo ngại cho rằng cơ khí
VN đang có nguy cơ chững
lại, cơ khí VN đang bị lấn sân, nhiều thứ chẳng cao siêu gì trong
nước có thể làm được nhưng lại bị nước ngoài (ý muốn nói TQ) chiếm
lĩnh thị trường, đúng là có tiền mà lại nhờ người ngoài tiêu hộ.
Cho rằng thị trường nội địa cũng là một dạng tài nguyên của đất
nước thì việc không bảo vệ thị trường là lãng phí lớn, hàng năm cứ
tiếp tục nhập khẩu trên 10 tỉ USD máy móc, thiết bị thì quả là bức
xúc. Thiên hạ đua nhau nhập từ TQ dây chuyền xi măng 90 vạn tấn trở
xuống, thiết bị trạm thuỷ điện cỡ nhỏ. Trong nước có kế hoạch đầu
tư xây dựng 13 tổ máy nhiệt điện chạy than 300 MW thì Lilama gắng
gượng chống chọi chỉ làm EPC được 1 tổ, số còn lại rơi vào tay nhà
thầu nước ngoài (?). Các công trình vay vốn đầu tư nước ngoài, tuy
có đấu thầu nhưng chẳng lọt khỏi tay các nhà thầu thuộc nước cho
vay vốn, trong khi đó luật đấu thầu của ta còn cứng nhắc, những
công trình dùng vốn
Nhà nước cứ phải qua đấu
thầu mà không chỉ định thầu cho các nhà thầu trong nước có năng
lực, dù có chênh một hai giá nhưng tiền thì vẫn nằm trong nước.
Trước tình hình đó đưa ra khuyến cáo: các
DN trong nước cần
liên kết chặt chẽ với nhau để tăng sức mạnh. Sản xuất các thiết bị
lớn, đắt tiền hàng chục tỉ đồng là phải có đơn đặt hàng cụ thể vì
phải thực hiện các công việc chuẩn bị tốn nhiều thời gian và công
sức từ mua thiết kế và công nghệ, đào tạo, tổ chức sản xuất. Nếu cứ
tiếp tục cái đà nhập khẩu TB như hiện nay thì mọi chương trình
nghiên cứu nâng cao tỉ lệ NĐH đều là vô nghĩa và DN cơ khí trong
nước cũng chẳng dám mạo hiểm đầu tư nhà máy để sản xuất các TB quan
trọng, TB chủ yếu vì chẳng biết ai sẽ mua. Vì vậy cần có sự tiếp
tay của Nhà nước đóng vai trò bà đỡ, tạo cơ hội về đầu ra trong
bước khởi đầu – nói nôm na là trước hết cần chỉ định thầu vài ba
công trình - để DN có đối tượng tiêu thụ cụ thể, yên tâm nghiên
cứu, tổ chức sản xuất và đầu tư. Ấy
Trước
nguyện vọng của DN, thái độ của CP ra sao? Trong bài phát biểu của
Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Sinh Hùng
với các
DN trong HH các DN
Cơ khí
VN ngày 26 tháng 9 năm 2007
có đoạn
“...Bây giờ làm sao đầu tư những nhà máy lớn kiểu
như trước đây ta làm nhà máy Cơ khí Hà Nội. Sau này xây dựng một số
công trình ta cũng có những nhà máy lớn như thế... Tôi nói 300
triệu hay 500 triệu USD không phải là cái khó, Nhà nước có thể cho
các đồng chí vay với lãi xuất ưu đãi; nhưng làm sao xây dựng, vì
xây rồi thì sản phẩm bán cho ai, hoạt động thế nào. Bây giờ các
đồng chí bảo bắt mua thì khó lắm. Vì thực ra Nhà nước có mua mấy
đâu mà toàn DN mua. Trong Hiệp hội các đồng chí bảo nhau mua xem có
được không. Nếu HH có sức mạnh thì bảo mua được. Bây giờ làm sao
chúng ta xây được cái đó mới là quan trọng
...”.
Xem ra sự việc có vẻ như quả bóng đá đi đá lại. Cơ khí là một ngành
nghề sản xuất – kinh doanh như bao ngành công nghiệp khác, trong cơ
chế thị trường thì đầu tư làm cái gì, bán cho ai, hiệu qủa ra sao
là trách nhiệm của DN, điều này thì mọi người đều nhận thức được.
Tuy nhiên, trong tiến trình vươn lên của cơ khí, có một số việc mà
bản thân DNnguồn
lực còn rất hạn hẹp không thể tự mình thực hiện nổi. Đó là bước
khởi đầu gây dựng các ngành nghề mới, quan trọng, khó làm - nằm
trong định hướng chiến lược của Nhà nước – ngoài bản lãnh, ý chí
của DN muốn
vươn lên làm việc lớn cho đất nước thì không thể thiếu được sự chỉ
đạo tập trung và giúp đỡ, tiếp sức của CP, đó là chỉ định thầu một
vài công trình đầu tiên và cho vay vốn đầu tư ưu đãi để làm các
thiết bị quan trọng, thiết bị chủ yếu trong dây chuyền công nghệ.
Việc nghiên cứu làm ra loại máy móc, thiết bị mới có thể
sử dụng độc lập thì tìm đường tiêu thụ là việc của DN, không
thể “cầu cứu” Nhà nước giúp bằng cách cấm, hạn chế nhập khẩu máy đã
qua sử dụng để bớt cạnh tranh. Nhưng các máy móc, thiết bị
chỉ hoạt động được trong dây chuyền công nghệ nhất định
của công trình TBTB thì lại là chuyện khác. Chúng thường là cỡ lớn,
khó làm, đắt tiền và đều là sản phẩm mới thì phải mất
nhiều công sức và thời gian chuẩn bị, tổ chức sản xuất và đầu tư
thì điều nhà sản xuất quan tâm trước tiên là phải có được một vài
người đặt hàng thì mới dám triển khai công việc. Đối với các loại
hình TBTB, thì phần thiết bị ngoại vi (ta quen gọi là thiết bị phi
tiêu chuẩn PTC, dạng kết cấu -loại ít bí quyết công
nghệ) trong nước đã sản xuất quen rồi (chiếm
khoảng 15 – 25 % tổng giá trị thiết bị của công trình) nhưng phần
TB quan trọng, TB chủ yếu (phần ruột), chiếm phần lớn giá trị, thì
chưa làm được. Trong bài viết này, khi nói đến sản xuất
TB cho công trình TBTB là muốn nói tới phần TB quan trọng, TB chủ
yếu mà thôi (gọi tắt là TBCY).